راهبرد ملّی برای عبور از فقر روششناسی و دستیابی به حکمرانی مطلوب
پادکست متن:
–
راهبرد ملّی برای عبور از فقر روششناسی و دستیابی به حکمرانی مطلوب
دکتر مهدی حمزهپور – عضو هیات علمی دانشگاه، مؤسس و استاد مدرسه عالی روششناسی مسألهمحور
سالها فعالیت دانشگاهی در حوزههای ریاضیات محض و کاربردی، آمار تحلیلی و کاربردی، تحقیق در عملیات (سخت، نرم،رهایی بخش، انتقادی، چندگانه،پست مدرن،رفتاری)، علوم تصمیم شاملِ تصمیم گیری چندمعیاره (چند هدفه، چندشاخصه و تصمیم گیری رفتاری)، روشهای کیفی، روشهای آمیخته، روششناسیهای سیستمی و آیندهپژوهی و… مرا به این باور عمیق رسانده است که مسأله اصلی پژوهش، آموزش و سیاستگذاری در کشور کمبود دانش یا اطلاعات نیست، بلکه فقر روششناسی است. این فقر، نه از فقدان تکنیکها، بلکه از ناتوانی در فهم دقیق مسأله، ساختاردهی آن و انتخاب یا ترکیب روشهای مناسب برای تحلیل و حل آن ناشی میشود. بسیاری از خطاها در پژوهش و سیاستگذاری، ریشه در همین کاستی دارند؛ جایی که روش جایگزین فهم مسأله میشود و تکنیک بر تحلیل واقعی غلبه میکند.
روششناسی در معنای واقعی یک فناوری نرم است؛ فناوریای که محصول آن «فهم»، «بینش»، «تحلیل» و «تصمیم» است. برخلاف فناوریهای سخت که ابزار فیزیکی تولید میکنند، فناوری نرم روششناسی ظرفیت ذهنی، سازمانی و حاکمیتی یک جامعه را برای مواجهه با مسائل پیچیده تقویت میکند. ارزش افزودهای که یک روششناسی صحیح ایجاد میکند بسیار فراتر از دستاوردهای فناورانه سخت است، زیرا بهبود کیفیت تحلیل، افزایش دقت تصمیمسازی، ارتقای مدیریت و تقویت حکمرانی را ممکن میسازد. هیچ جامعهای با فقر روششناسی با برخورداری از بهترین فناوریهای سخت به حکمرانی مطلوب دست نخواهد یافت.
بنیانِ اصلی مدرسه عالی روششناسی بر رویکرد مسألهمحوری استوار است.
مسألهمحوری یعنی اینکه هیچ تحلیلی، هیچ مدلی و هیچ تصمیمی از پیش معتبر نیست مگر آنکه از فهم درست مسأله آغاز شود. در این رویکرد، ابتدا مشکل، موضوع، معضل یا چالش باید به یک مسأله دقیق تبدیل شود. سپس مسأله ساختاردهی میشود؛ یعنی لایهها، روابط، ذینفعان، زمینهها، متغیرها و پویاییهای درونی آن آشکار میگردد. پس از ساختاردهی، مرحله تحلیل مسأله است که باید با بهرهگیری از مجموعهای از روشهای کمی، کیفی، سیستمی، چندمعیاره، رفتاری و آیندهپژوهانه انجام شود. در نهایت، مسیر حل مسأله طراحی میشود؛ راهحلی که محصول فهم و تحلیل و ساختاردهی است، نه محصول صرفِ یک تکنیک انتخابشده از پیش.
مسائل امروز چندلایه، چندذینفعه، چندبعدی و آمیخته با عدمقطعیتاند.
چنین مسائلی با یک روش یا یک پارادایم قابل شناخت و حل نیستند. از همینرو مدرسه عالی روششناسی بر “جامعیت“ روششناختی تأکید دارد. در این رویکرد، روشهای کمی و آماری برای تحلیل عددی، روشهای کیفی برای فهم معنا و زمینه، روشهای آمیخته برای ترکیب دادهها، تحقیق در عملیات سخت برای مدلسازی و بهینهسازی، تحقیق در عملیات نرم، انتقادی و رهاییبخش برای تحلیل مسائل انسانی و سازمانی، روششناسیهای سیستمی برای شناخت ساختارها و پویاییها، آیندهپژوهی برای مواجهه با عدمقطعیت و سناریوهای محتمل، و تکنیکهای علوم تصمیم برای ارزیابی و ترجیح، همگی در کنار هم قرار میگیرند. این روشها نه رقیب، بلکه مکمل یکدیگرند و تنها در کنار هم میتوانند ابعاد پیچیده مسائل واقعی را روشن سازند.
هدف بنیادین مدرسه عالی روششناسی، تربیت پژوهشگران حرفهای است؛
پژوهشگرانی که توانایی تبدیل هر مشکل به مسأله، مهارت ساختاردهی مسائل، درک عمیق از پارادایمهای مختلف، تسلط بر انتخاب و ترکیب روشها و توان ارائه راهحلهای کاربردی را داشته باشند. پژوهشگری با این توانمندی، از سطح تولید مقاله فراتر میرود و به حلگر مسائل تبدیل میشود. این نوع پژوهشگر، برای دانشگاه، صنعت، دولت و حکمرانی یک سرمایه راهبردی است؛ سرمایهای که اکنون در کشور کمتر تربیت میشود و بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم. تمامی تلاشهای مدرسه عالی روششناسی در نهایت به یک هدف غایی منتهی میشود: ارتقای ظرفیت حکمرانی. بدون روششناسی، تصمیمسازی خطاپذیر میشود؛ بدون تحلیل دقیق، تصمیمگیری ناپایدار میشود؛ بدون مسألهفهمی، مدیریت سطحی میشود؛ و بدون ترکیب درست روشها، حکمرانی در حل مسائل واقعی ناتوان میماند. بنابراین رویکرد مدرسه عالی روششناسی تلاشی است برای بهبود کیفیت تصمیمسازی، تصمیمگیری، مدیریت و حکمرانی و در نهایت حرکت بهسوی حکمرانی مطلوب.
مدرسه عالی روششناسی پاسخی است به یکی از عمیقترین خلأهای نظام دانشی و حکمرانی کشور:
فقر روششناسی. با محوریت مسألهمحوری، جامعیت روششناختی و تربیت پژوهشگران حرفهای، این مدرسه میکوشد ظرفیت تحلیل، فهم و حل مسائل پیچیده را در کشور تقویت کند و مسیر دستیابی به حکمرانی مطلوب را هموار سازد.
دیدگاهتان را بنویسید